ASİT ÜRETİMİ

ASİT ÜRETİMİ

ASİT ÜRETİMİ

Asit, öteki maddelerden, suda çözündüğünde molekülünden ayrılan hidrojen ATOM'larıyla ayırt edilir. Asitlerin suda çözünmesiyle oluşan elektrik yüklü hidrojen İYON'larının, başka maddelerle tepkimeye girme eğilimi fazladır. Bu durum, asitlerin aşındırıcı özelliğini de açıklar. «Kuvvetli» asit moleküllerinin ayrışma eğilimleri çok büyüktür. Endüstride elde edilen ve kullanılan başlıca asitler, sülfürik, nitrik, ve hidroklorik asitler (bunlar, kuvvetli asitlerdir) ve canlı maddelerde bulunan karmaşık karbon bileşikleriyle bir kimyasal formül kurmak için biraraya gelen asetik asittir (bu, zayıf bir asittir). Sülfürik asit: Kimyasal formülü H2SO4 olan renksız ve yağımsı bir sıvıdır. En yaygın kullanımı olan asit budur. Sülfürik asit, doğrudan doğruya KÜKÜRT'ten ya da çimento yapımında kullanılan anhidrit'ten (kalsiyum sülfat) elde edilebilir. Öteki kaynakları, endüstri işlemlerinde ara ürün olan, kükürt içeren maddelerdir. Sülfürik asit üretiminde kullanılan geleneksel yöntem. odalar ya da kule işlemidir. Üretimde asıl tepkime, kurşun kaplı odalarda, sürecin öteki bölümleri ise kulelerde gerçekleştiğinden işleme bu ad verilmiştir. Asit, kükürtü, kükürt dioksit verecek biçimde yakıp, bunu KATALİZÖR olarak azot oksitleri bulunan

ASİT ÜRETİMİ

hava ve buharla işleme sokarak elde edilir. Katalizör hesaba katıldığında tepkime karmaşıktır. Ancak, yalın olarak şöyle belirtilebilir: 2 SO2 + 2 H20 2 H2SO4 kükürt su oksijen sülfürik asit dioksit

Odalar yöntemi, düşük kuvvet ve saflıkta, yalnızca oranında H2S0., içeren bir ürün verir. Bu yöntem, yerini, daha saf ve çeşitli değişiklikte ürün veren kontakt yönteminde aşırı derişik oleum ya da duınnlı sülfat asidi diye adlandırılan H2S207 kimyasal formüllü asit de elde edilebilir. Bu son derece tepkin ve tehlikeli madde suya eklenirse H2SO4 haline dönüşür: H2S707 H2O 2 H2S0,

Öte yandan, su aside eklenince, tepkime sonucu su şiddetle kaynar ve çevreye su ile asit fışkırtır. Kontakt işleminin akışı arkadaki şemada görülmektedir. Kontakt işlemi yüksek nitelikli asit verir. Hammadde olarak yalnızca kükürt, hava ve su kullanıldığı için, aynı zamanda çok ekonomiktir. Bu işlemde katalizör tüketilmez: yalnızca baz içindeki artık maddeler nedeniyle «zehirlenen» katalizörün belirli aralıklarla değiştirilmesi gerekir. Kısaca, kontakt işlemi şöyle özetlenebilir: Kükürt ya da kükürt içeren madde, Sa vermesi için kuru havayla yakını.. (hava asidin bir bölümüyle kurutulabilir) . Sülfür dioksit (SO2) filtre edilir ve dönüştürücüye (konverter ) gider. Burada daha fazla hava ile platin ya da vanadyum pentoksit katalizörlüğünde kükürt trioksite (SO:,) dönüşür. Bu (Sa) suya eklenerek, sülfürik asit (SO. + H20 H.,SO4) elde edilebilir. Ancak, tepkime oldukça şiddetli olduğundan aside eklenip oleum oluşturulur (Sa+ H2SO4_3„..H.,S207) Bu ürün suyla seyreltilebilir. Sürecin birçok basamağında yoğun ısı çıkar. Bu ısı artık ısı kazanları'nda denetim altına alınır ve kullanılır. Su, kapalı sarmal borular içinde, sıcak kimyasal maddeler arasından pompalanır ve buhar haline gelir. Bu buhardan, işlemin öteki bölümlerinde yararlanılır. Elde edilen sülfürik asitin üçte biri gübre yapımında kullanılır. Öteki önemli kullanım alanları şunlardır: Boyalar: pigmentler; deterjan lar; plastikler. Bunlardan başka çeliğin temizleme işleminde, boyarmaddeler yapımında ve başka asitlerin üretiminde de kullanılır. Nitrik asit: Formülü NHastür. Saf halde renksiz. dumanlı bir sıvıdır. Ancak kararlı değildir ve hava ile temas edince sarı ya da kırmızı renge dönüşür. Bu durum azot dioksit gazının varlığından ileri gelir. Azot dioksit, asidin düşük ya da yüksek sıcaklıklarda bozunmasından oluşur. 4HNO3 2H20 1 4NO2 nitrik asit su azot oksijen dioksit

Kontakt yöntemi.* işlemin yürüyüşü. Katı kükürt, kükürt eriticiye (sol üstte) doldurulur ve sarmal bir boru içinden geçirilen su buharı yardımıyla eritilir. Safsızlıklar dibe çöker ve zaman zaman dışarı alınır. Erimiş kükürt, kükürt yakıcıya iletilir ve burada asit içinden geçirilerek kurutulmuş hava ile yanar. Kükürt havadaki oksijen ile 1sirleşerek kükıirt dioksit oluşturur. Tepkime sırasında oluşan ısı, artık ısı kazanında bulunan suyu kaynatınada kullanılır.. Oluşan buhar, daha çok kükürt eritılmesinde ve hava pompasını çalıştıran türbine güç sağlamada kullanılır. Kazandan çıkan kükürt dioksit, önce bir süzgeçten geçer ve dönüştürücüye girer. Burada hava ile karışır ve bir katalizör üzerinden geçeı Orada bir bölümü kükürt trioksite (S0..) dönüşür. Burada da ısı açığa çıkar ve bu ısı başka bir kazanda kullanılır. Ardından, gaz ikinci bir dönüştürücüye gider ve burada tümü, saf kükürt trioksite dönüşür. Açığa çıkan son ısı, küçük bir ısı de ğiştirici yardımıyla alınır ve gaz bir soğurma kulesinde sülfürük asit. (112.504) ile karıştırılarak asidin aşırı derişik biçimi olan oleum (11,S207) yapılır. Oleum su ile istenilen konsantrasyona kadar seyreltilir ve ele geçen asit soğutma işleminden sonra depolara gönderilir.

 

Kontakt işleminde kullanılan modern sülfürik asit dönüştürücüsü günde 500 ton kükürt işler. Karmaşık boru sistemleri, aşınmaya dayanıklı yumuşak çelikten yapılmıştır. Yüksek derişiklikteki asit, paslanmaz çeliği kısa sürede yıpratır, bozar.

Daha sonra azot dioksit suda çözülür. Daha fazla hava oksijeni yardımıyla nitrik asit oluşur: 4NO2 2H20 + 02 4HNO3 azot su oksijen nitrik dioksit asit Nitrik asit, gübre, patlayıcı maddeler, boya ve ilaç yapımında ve metallere etkisinden dolayı maden işlemeciliğinde (klişecilik) kullanılır. Bir kısım nitrik asit, 3 kısım hidroklorik asit karışımı altın suyu (Aqua Regia) olarak bilinir ve altını çözer. Hidroklorik asit: Formülü HC1'dir. Saf durumda gaz halindedir. Ancak her zaman suda çözünmüş halde satılır ve kullanılır. Her iki halde de son derece aşındırıcıdır. Cam kaplarda, ya da lastik kaplı tanklarda taşınır. Hidroklorik asit, en fazla tuzlu suyun ELEKTROLİZ'iyle elde edilir. Tepkime aynı zamanda kostiksoda (sodyum hidroksit) da verir. NaC1 + H2O NaOH + HC1 tuz su sodyum hidroklorik hidroksit asit

• .

Hidroklorik asit, çinko kaplamadan (galvaniz) önce çeliğin temizlenmesinde, kemiği jelatin vermek için ayrıştırmada, boyalar ve yapay lif yapımında, mum ve yağların arıtılmasında, derinin işlenmesinde ve silisyum dioksidin saflaştırılmasında kullanılır. Asetik asit: Yukarıda sözü edilen üç asitten daha karmaşık bir yapısı vardır. Molekül yapısı, yaygın olarak C11,COOH formülü ile belirtilir. Çeşitli yollarla elde edilir. Bunların en önemlisi, petrol endüstrisinde ucuz ve kolay bulunan naf ta kullanılarak yapılan işlemdir. Sirkeye ekşi lezzeti (hemen hemen bütün asitler ekşidir; ama bazıları zehirli olur) veren, asetik asittir. Yiyecek endüstrisinde kullanılan sentetik sirke yapımında da kullanılır. Ancak bu kullanım alanı önemsiz sayılacak orandadır. Kullanıldığı öteki alanlar şunlardır: Yapay lif, plastik, ve ambalaj malzemeleri için selüloz asetat üretiminde; boya ve yapıştırıcılar için emülsiyon maddesi olan vinil asetat üretiminde; asetat esterleri biçiminde çözücü olarak ; boya, sentetik lif ve ilaç üretiminde.

 

 

 

Etiket: ASİT ÜRETİMİ

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe