ASD?K YA DA SONAR

ASD?K YA DA SONAR

ASD?K YA DA SONAR

Asdik (Müttefik Denizalt? Ke?if Ara?t?rma Komitesi'nin ?ngilizce ad?n?n k?salt?lm???) suda yay?lan ses dalgalar? arac?l???yla DEN?ZALTI'lar? bulmak için geli?tirilmi? bir ayg?tt?r. Bugün ise, bat?k gemilerin ve bal?k sürülerinin saptanmas?nda, bir geminin alt?ndaki suyun derinli?inin ölçülmesinde, gemilerin yönetiminde ve ara?t?rmalarda da kullan?lmaktad?r. Sesin suda yay?lma uzakl??? anlam?na gelen «sonar» terimi ise, giderek, Asdik'in yerini almaktad?r. Bu amaçla kullan?lan bir ba?ka terim de «yank? sondaj?»d?r. Genellikle ses, havada yay?lan titre?imler olarak dü?ünülür, ama su da titre?im iletebilir. Gönderilen titre?imlerin yank?lar? dinlenerek, su alt?ndaki karalar?n haritas? ç?kar?labilir. ?nsan kula??n?n alg?lama s?n?rlar? içinde ya da çok daha yüksek bir frekansta bir ses vurusu (puls'ü), ço?unlukla, geminin ait taraf?ndaki bir yuvaya yerle?tirilmi? bir TRANSDÜKTÖR (elektrik gücünü ba?. ka bir güç biçimine, örne?in sese ya da bunun tersine dönü?türen ayg?ta transdüktör denir) arac?l???yla su içine gönderilir.

 

Ses vurusu, deniz dibine ya da bir bat??a çarpana kadar suda ilerler ve çarpt?ktan sonra geri yans?r. Yank?, gemideki ba?ka bir transdüktörle saptan?r ve vuru'nun gidi?dönü? süresi ölçülür. Sesin sudaki h?z?, s?cakl?kla de?i?mekle birlikte, yakla??k 1 460 m/san.'dir ve havadaki h?z?n?n dört kat?d?r. Vurunun ald??? yol, bu yolu alma süresinin ölçülmesiyle bulunabilir. Bir vuru süresi, kullan?lan sonar?n menziline göre saniyenin birkaç binde biri ile birkaç saniye aras?nda de?i?ir (menzil ne kadar uzunsa, vuru süresi de o kadar uzun olur). Vurular, gene menzilin uzunlu?una göre, saniyede bir (daha k?sa aral?kl? da olabilir) ya da birkaç dakikada bir gönderilir. Denizcilikte kullan?lan tipik bir gemi yank? sondas?n?n iki menzil ölçe?i vard?r. K?sa menzilli ölçekle 6 m'ye kadar, uzun menzilli olan?ndaysa 180 m'lik ya da daha büyük derinlikler ölçülebilir. Zaman aral??? ve dolay?s?yla menzil, yans?yan ses vurusu (yank?) yakaland???nda yanan neon lambal? b?r döner diskle ölçülebilir. Disk, neon lambas?n? uzakl??a göre derecelenmi? yuvarlak ve sabit bir ölçek boyunca ta??yarak, de?i?meyen bir h?zla döner. Vuru gönderildi?inde, neon lambas? üstte s?f?r çizgisi üzerindedir. Yank? sondas? maksimum 180 m'lik bir menzile ayarlan?rsa, neon lambas? tam bir daire çizer. Gönderilen sinyal derinli?in iki kat? uzakl?k a?t??? için, bu noktada ölçek 90 m'yi gösterir.

 

Baz? ayg?tlar, yank?y? döner bir i?ne arac?l???yla, elektri?e duyarl? ?erit üzerine kal?c? biçimde kaydeder. Ba?ka ayg?tlarda,TV ekran?na benzeyen bir KATOT I?INI TÜPÜ ekran? vard?r. Hepsincte cie uzakl?k ayak, kulaç ya da metre cinsinden derecelenmi? bir ölçek üzerinde do?rudan okunabilir. Tüm ticaret ve donanma gemilerinde, yaln?zca lisuyun derinli?ini ölçmekte kullan?lan en yal?n sonar biçimi olan, yank? sondas? bulunur bal?kç? gemilerinde de bal?k sürülerinin yer ve derinli?ini gösteren sonar'lar vard?r. Donanma ve ara?t?rma sonar'? ise, çok daha güçlü ve karma??kt?r. Ses vurulan, megafonda oldu?u gibi, mekanik kornalar arac?l???yla dar bir oluk içinden geçirilerek yo?unla?t?r?l?r. Buna kar??l?k, geminin alt bölümüne bir çizgi boyunca yerle?tirilen bir dizi tr?nsdüktör arac?l???yla da sinyal üretilebilir. Her transdüktörün bütün yön

lere sinyal göndermesine kar??n, de?i?ik transdüktörlerden yay?lan sinyaller birbirlerini yokeder ya da güçlendirir (Bk. DALGA HAREKET?). Belli bir yöndeki kar???m yap?c?d?r; sinyaller birbiriyle toplanarak o yönde güçlü bir sinyal demeti yayarlar. Öteki yön.1 lerde,sinyaller birbirlerini yokeder ve böylece bu yönlerde az enerji yay?mlanm?? olur. Sinyal demetinin yönü, farkl? transdüktörlerden verilen sinyallerin elektrik zamanlamas? de?i?tirilerek, çabuk ve kolayca de?i?tirilebilir. Ses dalgalar?n?n suda yay?lma uzakl??? s?n?rl?dir. Bu yüzden transdüktörleri, sonar donan?ml? HEL?KOPTEfi'le deniz alt?na salland?rmak, deniz kuvvetlerinde s?k ba?vurulan bir uygulamad?r. Helikopterler

 

ASET?LEN LAMBASI

suya üzerlerinde transdüktörler ya da M?KROFON ta??yan ?amand?ralar yerle?tirmek için de kullan?l?r. Bu ayg?tlar. geri yans?yan vurular? helikoptere ya da yak?ndaki donanma gemisine gönderir. 1960'larda çok uzaktaki denizalt?lar? bile saptama amac?yla, A.B.D.den?z k?ta sahanl??? boyunca, milyonlarca watt'l?k ses enerjisi yayan çok güçlü transdüktörler yerle?tirilmi?tir Gemi. helikopter ya da deniz dibindeki sonar üniteleri, pasif türde de olabilirler. Bunlar ses yay?nlamak yerine, su alt?ndaki denizalt?lar?n motor ve pervanelerinden ç?kan gürültüyü 'dinlerler'. Bugünkü sonarlar?n yetersiz yanlar?ndan biri, so!lar ne kadar geli?mi? olursa olsun, saptanan nesneyi salt bir ???k parlamas? ya da grafik üstünde siyah bir nokta olarak göstermesidir (cismin ayr?nt?l? bir resmini vermez). Bununla birlikte ara?t?rmalar, önceleri yaln?zca havada LASER ???n?yla kullan?lan HOLOGRAF? yöntemiyle ve ses dalgalar?yla, ayr?nt?l? görüntüler elde edilebilece?ini göstermektedir. Bir ba?ka yöntem de, uzun bir transdüktör hatt? olu?turmakt?r. Böyle bir hatt?n üretti?i sinyal demetinin inceli?i, hatt?n uzunlu?uyla artar. ama bu da geminin boyuyla s?n?rl?d?r. Bunu a?mak için, gemi, örne?in 300 m'lik bir mesafe katederken, ses vurular?n? uzun aral?klarla iletecek tek bir transdüktör kullan?labilir. Bu 300 m uzunlu?unda bir sinyal demetiyle ayn? etkiyi yapar.

 

Etiket: ASD?K YA DA SONAR

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe