ASBEST NED?R

ASBEST NED?R

ASBEST

Asbest, yayg?n olarak ?s? yal?t?m?nda kullan?l?r. Do?ada, kayalar?n içinde tabakalar halinde bulunan bir mineraldir. Ancak lifli yap?s? nedeniyle, genellikle minerale benzetilmez. Asbestin de?i?ik tipleri vard?r. Ama bunlar temelde hep magnezyum, sodyum ya da kalsiyum gibi metallerin silikatlar?d?r.

 

Uzun geçmi?inin önemli bir bölümünde asbest, giysi yap?m? ve benzeri amaçlarla kullan?ld?. Ate?e dayan?kl? olma niteli?i, geçmi?te, asbest'in yararl?, ama gizemli say?lmas?na yol açt? dolay?s?yle ate?e dayan?kl?l???ndan yeterince yararlan?lamad?. IX. yüzy?lda ya?am?? olan kral Charlemagne'n?n masa örtüsünü ate?e at?p sonra da hiç zarar görmemi? bir biçimde ç?kararak bir sava?? önledi?i söylenir. Eskiden asbest' in lamba fitillerinde kullan?l???, ona Yunanca, «söndürülmez» anlam?na gelen «asbestos» ad?n?n verili?ini aç?klar.

ASBEST

Asbestin iki ana türü vard?r. Krizotil ya da 'beyaz' asbest, en geni? kullan?m? olan ve öteden beri bilinen bir türdür. En zengin kaynaklar?, Kanada'da Quebec ve Sovyetler Birli?i'ndeki Ural da?lar? d?r. Öteki tür ise, amfibol asbestler ad? verilen ve ba?l?ca tipleri, her ikisi de Güney Afrika'dan ç?kar?lan krokidolit (mavi renkli) ve amozit (kül rengi ya da aç?k sar?ms? kahverengi) olan gruptur. Krizotiller, amfibollere oranla daha k?sa, iyi liflidir ve erime noktalar? da daha yüksektir (bu nedenle de ate?e daha dayan?kl?d?rlar). Ate?e dayan?kl? kuma? yap?m?nda.

Asbestten yap?lm??, ate?e dayan?kl? bir giysinin deneni?i. Asbest, yaln?zca ate?e dayan?kl?l??z nedeniyle de?il, ayn? zamanda ?s? yal?t?c?l??? ve lifli yap?s?n?n kolayca dokunabilirli?i nedeniyle de koruyucu giysi yap?m?na son derece elveri?lidir. Modern ate?e dayan?kl? giysilerde, elden geldi?ince çok ?s?y? yans?tma amac?yla, d??ta gümü?lü bir tabakayla birlikte kullan?l?r. Yar??ç?lar?n giydikleri baz? türlerde, ?s?t?ld???nda söndürücü gazlar yayan kimyasal maddeler emdirilmi? bir tabaka da, vard?r. (üstte) Lifli yap?y? gösteren bir parça krizotil asbest ta??. Krizotil öteki asbest türlerine oranla daha aç?k renklidir ve daha ince liflidir. Amfiboller, asbestli çimento yap?m?na ve benzeri i?lere daha uygundur, ama krizotil, lifli yap?s? nedeniyle, aleve dayan?kl? giysi yap?m?nda ye? tululur.

 

Genellikle krizotiller kullan?l?r. Amfiboller, asbest çimentosu ve baz? liflerle güçlendirilmi? plastikler gibi maddelerin üretiminde, peki?tirici lifler olarak yararl?d?r. Bununla birlikte, iki asbest türü birbirinden çok kesin çizgilerle ayr?lmaz. Birçok yerde de?i?ik oranlarda kar??t?r?larak kullan?l?rlar. Asbestin ç?kar?l???: Krizotil, yeryüzüne yak?n olan yumu?ak serpentin kayalar? aras?nda tabakalar halinde bulunur. Asbest filiz, kaz?larak, ya da blok ma?ara aç?larak elde edilir. Yeni bir yönteme göre de, bir kaya kütlesinin alt? kaz?hr. Böylece kendi a??rl??? ile dü?üp parçalanan filiz, bir oluktan akarak kamyonlara dolar. Öte yandan,yataydan dikeye kadar herhangi bir e?imle, zengin ama dar tabakalar halinde bulunan amfibollerin ç?kar?lmas?nda ise, yerin 300 metre kadar alt?na inmeyi gerektiren i?lemler zorunlu olur. Filizin yaln?zca adar? gerçek asbesttir. Bazen uzun güzel damarlar elle bile kald?r?labilir, ama genellikle mekanik temizleme gerekir. Bu i? için,,de?i?ik büyüklükte tokmaklar? olan bir dizi k?r?c? kullan?l?r ve lifler havayla emilerek al?n?r. Asbestin kullan?m alanlar?: Temel maddesi asbest olan ürünler, uzun ve nitelikli liflerin, t?pk? yün ve pamuk gibi örülmesi ya da dokunmas?yla elde edilen asbest ipli?inden yap?l?r. Bu ürünler aras?nda yal?t?c? bantlar, giysiler, contalar, ambalaj malzemesi, halat ve gaz filtreleri say?labilir. Ate?e dayan?kl? eldivenler ve giysilerle, yanmayan tiyatro perdeleri de bu yolla yap?l?r. Bu uygulamalarda malzeme, bazen tellerle güçlendirilmi? ya da grafit ve kauçuk emdirilmi? olabilir. K?sa lifler (tala?lar), en eskisi ve en iyi bilineni asbest çimentosu olan kar???k malzemelerde kullan?l?r. Asbest çimentosu, XIX. yüzy?l sonlar?nda Viyanal? bir ka??t ve tahta yap?mc?s? taraf?ndan bulundu. Tala?a 20 lif ve çimento eklenerek elde edilen bu güçlü madde, ilk kez, bir kenar? 40 cm olan kare biçimli düz levhalar halinde pazarland?. Lif ve çimento suda kar??t?r?larak, bir bulamaç haz?rlan?r. Bu kar???m, hareketli bir kay?? üzerine s?van?r ve suyu ak?t?l?r. ?nce kaplama daha sonra yeni tabakalar?n, olu?turuldu?u döner bir silindir üzerine al?n?r; yeterince kal?nla??nca, henüz ?slak ve esnekken, istenen biçim verilir. Üç hafta kurumaya ve olgunla?maya b?rak?l?r. Asbest çimentosu levhalar? ate?e dayan?kl? ve hava geçirmez oldu?undan, yap?larda d?? kaplama olarak yayg?n biçimde kullan?l?r. Çe?itli maddelerin kat?lmas?yla ?s? ve ses geçirmezlik gibi ba?ka yararl? özellikler de kazand?r?lan âsbest çimentosundan, tavan ve iç duvar kaplamalar?nda yal?t?c? tabaka olarak yararlan?l?r. Asbestin ba?ka bir kullan?m alan?n? da bas?nçl? borular olu?turur. Günümüzde bunlar genellikle, dönen metal bir mil üzerine kal?n bir tabaka halinde asbest bulamac? s?vanarak üretilir. Bulamaç, 5 metre kadar uzunlukta olabilen milin üzerine yap??t?r?l?r ve bir uçtan kayd?rarak al?n?p f?r?nda kurutulur. Asbest lifleri ayn? zamanda, peki?tirilmi? plastik yap?m?nda cam yünüyle birlikte de kullan?l?r. Öteki

tipik uygulamalar? aras?nda ise BORU HATLARI'ndaki a??nmaya dayan?kl? astarlar, kimyasal maddeler için depolama tanklar? ve otomobil parçalar? için k?r?lmaz kal?plar say?labilir. Atmosferi h?zla geçen roketlerde gerekli olan ?s? gömle?i de, asbestli plastikten yap?lmaktad?r.

Etiket: ASBEST NED?R

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe