ARKEOLOJ? TEKN?KLER?

ARKEOLOJ? TEKN?KLER?

ARKEOLOJ? TEKN?KLER? 
Arkeoloji (kaz?bilim) alan?nda bilimsel bir rim ya?anmaktad?r. Eski arkeologlar, kaz? yapmak ki yap?tlar? ve el sanat? ürünlerini ortaya ç?kar? ve bunlar?n ya??n? belirlemekte kullan?lacak bir noloji ve zaman cetveli haz?rlamak gibi i?lemlerle tinirlerdi. Günümüzde de önemini sürdürmekte I bu i?lemler, art?k çe?itli bilim dallar?ndan al?nan ni teknik ve ayg?tlarla desteklenmektedir. Bilimsel tarih belirleme yöntemleriyle güve? bir kronoloji elde edilebilir. Eski sanat ve teknoloj ra?t?rmalar?nda yap?tlar?n birle?imi incelenerek, b lar?n yap?m?nda kullan?lan hammaddelerin kayr ortaya ç?kar?l?r. Zooloji ve botanikten ise, atalar? z?n çevresi konusunda bilgi edinmek, onlar?n bitki hayvanlardan nas?l yararland?klar?n? anlatmakta rarllan?hr. Yer alt?ndaki tarihsel yap?tlar?n yerini lirlemekte kullan?lan bilimsel yöntemler, foto?raf t 


ni?indeki geli?meler ve bilgisayarlarda depolanan bilgiler, arkeoloji çal??malar?n? h?zland?rmaktad?r. Tarihi yap?tlar?n yerinin belirlenmesi: HAVA FOTO?RAFÇILI?I ile birçok kaz? bölgesi belirlenmi?tir, Sürülmü? toprak üzerinde alçaktan seçilemeyen izler, güne? ???nlar? dü?ük bir aç?yla geldi?i zaman, küçük ç?k?nt? ve çukurlar?n b?rakt?klar? uzun gölgelerden dolay? kolayca farkedilebilir. Baz? kal?nt?lar da yerden kesinlikle görülememelerine kar??n, iklim ve bitki örtüsü elverdi?i zaman, bitki izleri yoluyla havadan seçilebilirler. Yere gömülü kanal ve hendekleri doldu• ran toprak, netni emer ve üzerinde yeti?en bitkiler daha uzun, daha ye?il olur. Buna kar??l?k yol ve duvarlar, suyu içinden hemen geçiren verimsiz bir toprakalt? tabakas? olu?turduklar?ndan, burada bitkiler cans?z olur. Kal?nt?lar? ortaya ç?karmak için kaz? yap?l?rken, toprak bunlarla ilgili maddelerin rengini alabilir. Böylece kal?nt?,bir renk iziyle de kendini belli eder. Kaz?dan önce,ikal?nt?lar?n belirli yerlerini topra


ARKEOLOJ? TEKN?KLER? 
Kare biçimli bir direnç ölçme sistemi. Bir yandaki ayaklardan gelen ak?n? topra?a yay?l?r. Öteki ayaklar böylece olu?an gerilimi ölçer Bir bilgisayar arazinin haritas?n? ç?kar?r (altta). Noktalar?n say?s? gerilimin gücüne göre de?i?ir. Bu harita bir boru dö?eme i?lemi s?ras?nda bulunan duvarlar? göstermektedir. • • 
lar? nedeniyle kolayca bulunabilirler. Topra??n içindeki demir oksit tanecikleri, ?s?t?lmadan da bir ölçüde dünyan?n magnetik alan?n?n yönünü ald?klar? ve yanma i?lemi sonunda demir oksit daha kuvvetli m?knat?s türlerine dönü?tü?ü için, toprakla dolu çukur ve hendeklerin magnetik alan? da, yerin alan?ndan biraz daha ?iddetli olur. METAL BULUCULARII, arkeoloji alan?nda san?ld??? kadar önemli rol oynamaz. 

Gereken biçimde yürütülen kaz?larda metal kal?nt?lar da, s?ras? geldikçe ç?kar?l?r. Bunlar? bulunduklar? yerden ç?karma amac?yla küçük delikler delmek, yap?tlara zarar verebilir. Ya? belirleme yöntemleri: Radyoaktif 'karbon 'la ya? belirleme yönteminin geli?mesi, arkeoloji kronolojisini büyük ölçüde etkiledi. Atmosferin üst tabakalar?nda kozmik ???nlar?n havadaki azot ile etkile?meleri sonunda, az say?da karbon 14 ?ZOTOP'u olu?ur. Yeni olu?an bu izotoplar, karbon dioksit gaz?na kat?larak atmosferin her yan?na yay?l?r ve bitkilerle yiyeceklerden hayvanlara geçerler. Bu yolla atmosferden gelen az say?da karbon 14 atomu, tüm canl? organizmalarda bulunur. Canl? ölünce, sözkonusu atomlar art?k yenilenmez ve karars?z radyoaktif izotoplar?n azota dönü?mesiyle, bedende bulunan karbon 14 miktar? de?i?mez: bir h?zla azalmaya ba?lar. Bu yüzden bir tahta ya da kemikteki karbon 14 miktar?, bu örne?in ya??na ba?l?d?r. ?zotoplar, ba?l? olduklar? atomlardan kimyasal bak?mdan farkl? olmad?klar?ndan, karbon 14'ü öteki 
Kaz?lar dikkatle denetlenmeli, ayr?nt?lar kaydedilmelidir. Bu yolla ortaya ,ç?kar?lan nesnelerin yeralt?ndaki durumlar? ve kronolojik özellikleri sapan?r. Bu amaçla, önce bir haritalama ara?t?rmas? yap?l?r ve direkler ve iplerle bir ?ebeke kurulur. karbon atomlar?ndan ay?rmak çok zordur. Ancak, al?nan örne?in içindeki karbon 14 miktar?, bu örne?in radyoaktifli?ini ölçme yoluyla bulunabilir. Bunu yapmak için,ço?unlukla madde, metan (CH4) gibi bir gaza dönü?türülür, atmosferdeki ???malardan kal?n bir kur?un tabakas?yla korunan duyarl? bir GE1GER SAYACI ile de RADYOAKT?FL?K'i ölçülür. 

Bir ba?ka yöntem de, örne?i s?v? benzene (C„116) dönü?türdükten sonra bir ba?ka tür TANEC?K BULUCUSU olan sentilasyon sayac?nda ölçmektir. Yap?lan ölçüden örne?in ya??n? hesaplamak için, örne?in günümüzdeki radyoaktifli?ini, ba?lang?çtaki radyoaktiflik miktar?n? ve karbon 14'ün bozunma de?i?mezini (yar?ömür) bilmek gerekir. Yöntemin ilk geli?ti?i günlerde örneklerin ba?lang?ç radyoaktifli?i hesaplan?rken, atmosferde ve dolay?s?yle canl?lardaki karbon 14 miktar?n?n birkaç bin y?l boyunca de?i?medi?i varsay?l?rd?. Ancak,' son y?llarda a?açlardaki karbon 14 miktar?n?n ölçülrnesinden, bu varsay?m?n do?ru olmad??? görülmü?tür. A?açlar büyürken, her y?l çevrelerine yeni bir halka eklenir. Verimli y?llarda bu halka geni?, kurak y?llarda ise dar olur. Halkalar hemen hemen tüm a?aç cinslerinde kolayca gözlenir. Ömürleri ayn? y?llar? kapsayan iki a?açta, ayni halka dizisinin gözlenmesi gerekir. Bu tür kar??la?t?rmalaila a?aç örnekleri, uzun y?llar? kapsayacak biçimde s?ralanabilir. Bunlardan herhangi birindeki bir tek halkan?n ya?? bilinse, öteki bütün halkalar?n da kaç y?ll?k olduklar? aç??a ç?kar. Amerika'da uzun ömürlü bir çam a?ac? türünden yola ç?karak son 7 000 y?l? kapsayan bir halka serisi düzenlemek mümkün olmu?tur. Bu seride her halkan?n karbon 14 miktar?n?n ayr? ayr? incelenmesi sonunda, dünya atmosferindeki karbon 14 miktar?n?n (hesaplarda ciddi yanl??l?klara yol açabilecek) önemli de?i?meler gösterdi?i anla??lm??t?r. Örne?in, radyoaktif, karbon miktar?: n?n incelenmesi kuzeybat? Avrupa'da tar?m?n ?.O. 3 000 y?llar?nda ba?lad???n? gösterirken, çam a?açlar? 
ARKEOLOJI TEKNIKLER 
üzerinde yap?lan incelemeler, bu a?açlar?n 500 y?l da ha genç olduklar? sonucunu vermektedir. Dendokronoloji ad? verilen, a?aç gövdelerind€ ki halkalardan ya? belirleme yöntemi, yayg?n olara kullan?lan çok de?erli bir yöntemdir. Ortaça?dan ka' ma Novgorod adl? Rus kentinde yap?lan kaz?lard nemli iklim nedeniyle iyi korunmu? tahta yollar v yap?lar bulunmu?, bunlar?n ya?lar?n? belirlemek içi? de ayn? yönteme ba?vurulmu?tur. Çe?itli a?açlardal halka geni?likleri kar??la?t?r?l?rken, kentin tüm ya ?am?n? kapsayan halka dizisine raslanm?? ve hang tarihte yap?ld?klar? bilinen kiliselerin direklerinde? al?nan örneklerden kesin tarihler saptanm??t?r. Bu di reklerin en d???ndaki halka, kilisenin yap?ld??? y?lda? önceki y?la ait olaca??na göre, öteki halkalar?n dizi. li?leri kolayca saptanm?? ve kentteki her tahta kal?n t?n?n ilk yap?ld??? y?l bulunmu?tur. ?lk kez 1968'de Oxford'da sergilenen termolüminesans yöntemi de, çanak çömlek gibi f?r?nlanm?; maddelerin ya??n? belirlemekte kullan?l?r. Billurlardar olu?an her cins ortamda bulunan izotoplar?n yay?nlad?klar? radyoaktif ???nlar, maddenin atornlar?na çarparak onlar? yerlerinden kopart?rlar. Bu ta neciklerden baz?lar? billur yap?s?ndaki düzensizliklere tak?l?r ve zamanla ,tak?lan bu elektronlar?n say?s? artar. Billur ?s?t?ld??? zaman, elektronlar serbest hale geçer ve ???k biçiminde enerji verirler.Ç?kan ?????n ?iddeti, billurun yap?ld??? (ya da maddenin pi?irildi?i) günden bu yana ne kadar zaman' geçti?ine ba?l?d?r. Çünkü ?s?tma i?lemi, jeolojik birikmeyi ve dolay?s?yle bundan do?an ????? ortadan kald?r?r. Hemen bütün çömleklerin içinde bulunan kuvars tanecikleri, ya? belirlenmesinde çok kullan?l?r. Termolüminesans, çabuklu?u ve hemen hemen hiç yan?lg?ya yolaçmamas? nedeniyle, tarihsel e?yay? sahtelerinden ay?rmada çok kullan?lan de?erli bir yöntemdir. 

Eski gemilerin yap?lar?nt ve ta??d?klar? yükleri ara?t?ran deniz arkeolojisi, gittikçe önem kazanmaktad?r. Resimde Sicilya aç?klar?nda bulunan Romaöncesi bir geminin kaburgas? görülmektedir. ( solda) Radyoaktif karbon ile ya? belirleme ayg?t?. Sa ?daki dikey silindir incelenecek örne?in buharla?t?r?ld??? «yanma odas?»d?r. Ç?kan karbon dioksit bir cam boru ile soldaki ayg?ta iletilir. Burada önce asetilene, sonra da s?v? benzene dönü?ür veiradyoaktifli?i ölçülür. 

Eski yap?tlar?n analizi: Eski yap?tlar?n bile?iminin incelenmesinde, ço?unlukla mikroskoplar kullan?l?r. Ta?tan yap?lm?? el aletlerinden al?nan çok ince tabakalar incelenerek,bunlarm yap?ld??? kayalar?n cinsi belirlenir. Ta?lar?n mineralojik ayr?nt?lar? ve yap?lar? günümüzdeki kayalarla kar??la?t?r?larak,, nereden geldikleri de bulunabilir. ?ngiltere'de Ta? devrinin sonlar?n? konu alan uzun bir ara?t?rma program?, o devirde bile ülkenin bir ucundan öteki ucuna ula??m yap?ld???n? ortaya ç?kard?. Toprak kaplar?n içindeki ta?lar we mineraller de ayn? biçimde incelenebilir. Bat? ?ngiltere ye New Mexico'da ilginç sonuçlar al?nm??, o bölgelerde üretildikleri san?lan tarihöncesi ça?lardan' kalmaseramik gruplar?n?n, asl?nda, çok uzaklardan getirildi?i anla??lm??t?r. Metal e?yalar?n kaynaklar? mikroskopik incelemelerle belirlenemez, ama metal billurlar?n?n biçimi ve ba?lanmalar?, metal i?leme tekni?i konusunda bilgi verir. Eski e?yalar?n kimyasal çözümlemesinde optik yay?m TAYFÖLÇÜMÜ kullan?l?r. Bile?imi incelenmek istenen örnekten al?nan küçük bir parça, elektrik ak?m? geçiren karbon çubuklar aras?nda yak?l?r. Ç?kan ???k, prizmalarla bile?enlerine ayr?l?r ve verdi?i tayf?n foto?raf? çekilir. Foto?rafta görülen siyah çizgilerin yerleri, örne?in içinde hangi kimyasal maddelerin ne oranda bulundu?unu gösterir. Bu yolla., bile?imleri ve belki de kaynaklar? çok benzeyen eski e?ya gruplar? belirle nebilir. Dünyan?n birçok yerinde keskin araç yap?m?nda kullan?lan do?al volkan cami obsidiyen ile çok büyük ba?ar?lar elde edilmi?tir. Obsidiyen, ancak belirli birkaç yerde bulunur. Do?u Akdeniz'de yap?lan ara?t?rmalar, ortaya ç?kart?lan her yeni obsidiyen madeninin niteleyici baz? özel elementler içerdi?ini göstermi?tir. Kaz?lardan ç?kart?lan buluntular, önce ait olduklar? obsidiyen türüne göre s?n?fland?r?l?r. Böylece, farkl? kaynaklardan gelen türlerin yüzlerce km uzaklara nas?l iletildi?ini ve bunlar?n nas?l kullan?ld?klar?n? gösteren bir tablo ortaya ç?kar. Son zamanlarda nötron etkinle?tirme çözümlemesi, optik ???ma tayfölçümünün yerini almaktad?r. Bu yöntem daha kesindir ve incelenen ortam? etkilemez. ?ncelenmek istenen örnekten küçük bir parça al?n?p, bir reaktörde nötron ak???na b?rak?l?r ve içindeki elementlerden ço?u radyoaktif izotoplara dönü?türülür. Bu izotoplar, kendilerine özgü biçimde ???yarak bozunurlar. Ç?kan gamma ???nlar? incelenirse, örne?in içindeki elementlerden ço?u kesin olarak saptanabilir. Bu yöntemle, ba?ka türlü incelenemeyen, az bulunan elementlere ili?kin bilgi edinilir. Böylece sa?lanan bilgiler de, seramik ve obsidiyenleri nitelemede çok yararl?d?r. 

F?r?nlanan bir serami?in içindeki tanecikler dünyan?n magnetik alan?n?n yönünü al?rlar. Bunun yönü zamanla de?i?ir. Seramik bir magnetometrenin bobinleri aras?nda döndürülür. Bobinlerde olu?an ak?m, alan?n as?l yönünün bulunmas?n? Sa?lar. Serami?in 'umm içindeki duru?u bilinirse hangi tarihten kald??? da bulunur. Resimdeki seramik ?.S. 500 y?l?ndan: kalmad?r. 
Seramik ya da kayadan al?nan parçalar, elmas bir yontucuyla kal?nl?klar? 0,03 mm'ye inip neredeyse saydam bir hal al?nca ya kadar inceltilir. Sonra mikroskopla incelenir ya da mikrofotosu çekilir(üstte). ?ngiltere'de Sutton Walls kalesinden al?nan bir demir ça?? çömle?inin kesiti. Kesitte,Malvern bölgesinden gelen kire?ta?? parçalar? görülmektedir. Ortada, bir Yosun fosili yeralmaktad?r (solda) 

çevre: Arkeolojik sitlerdeki biyolojik kal?nt?lar?n incelenmesi için karma??k ayg?tlar gerekmez. Topraktan al?nan örnek, yüzdürme makinas? ad? verilen bir ayg?ta konularak su içinde çalkalan?r. Küçük tohumlar. kömürle?mi? parçac?klar, kemikler, böcek ve solucan kal?nt?lar? yüzeye ç?kar. Bunlar?n incelenmesi o dönemdeki beslenme, bitki örtüsü ve bazen de iklim konusunda ipuçlar? sa?lar. Çiçek tozlar? son derece dayan?kl?d?r. Göl kenarlar?ndaki çamurlarda, fundal?k topraklar?nda ve özellikle yosunlu batakl?klarda bozulmadan kal?r. Bu ortamlar bitki örtüsünün, dolay?s?yla iklimin ve batakl?k olu?urken o bölgede görülen de?i?ikliklerin tümünü kapsayan bir çiçek tozu dizisini içerir. Çiçek tozlar?, öteki organik madde ve mineralleri kuvvetli asitlerle eritmek yoluyla özütlenir. Asit, çiçek tozlar?n? etkilemedi?inden toplan?p mikroskopta incelenebilirler. 
Topra??n cinsi de geçmi?teki iklim ve bitki örtüsü konusunda bilgi verebilir. Farkl? bölgelerde, ay?rt edici özellikleri olan toprak türleri görülebilir. Ba?l?ca özellikler yerinde incelendikten sonra laboratuvarlarda yap?lan kimyasal ve mineralojik ara?t?rmalarla, topra??n bile?imine ili?kin bilgi elde edilir. 


 

Etiket: ARKEOLOJ? TEKN?KLER?

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe