AMPUL (ELEKTR?K)

AMPUL (ELEKTR?K)

AMPUL (ELEKTR?K)

?letken bir filamandan ak?m geçirilirse, molekülleri uyar?laca??ndan, filaman ?s?narak parlamaya ba?lar. Bir elektrik ampulünün (ya da, daha do?ru bir deyi?le, akkor telli lamban?n) çal??ma ilkesi böyledir. Ampul, günlük ya?am?m?z?n bir parças?d?r; ama böylesine yal?n bir ayg?t? bu denli kullan??l? k?lan teknolojiyi ço?umuz bilmeyiz. Akkor metal filamanlarla yap?lan pek çok deneyden sonra, 1800'lerin ortalar?nda, ?ngiltere'de Swan, 1878 y?l?nda da Amerika'da ED?SON, ilk kez kullan??l? denebilecek ampuller yapt?lar. Swan'?n yapt??? ilk lamba, havas? bo?alt?lm?? kapal? bir cam içerisindeki platin tellere tutturulmu? bir bitki lif inden olu?uyordu. Ancak, bitki lif inin kesiti her yerde ayn? de?ildi; ayr?ca camda ne kadar yüksek bir va.kum sa?lan?rsa sa?lans?n, filaman malzemesi içinde her zaman biraz oksijen kal?yordu. Bu iki engelden ötürü, Swan'?n ampulü uzun ömürlü de?ildi. 1905'lerde filamanlar, kal?planm?? selüloz üzerine karbon emdirilerek üretilme?e ba?land?. Piyasada sat?lma?a ba?lanan bu ampullerin, bir watt'l?k elektrik enerjisine kar??l?k, yakla??k 23 lümen'lik ???k ç?k??? vard? (lm/W ile gösterilir).

Lümen, bir murn'luk bir ???k kayna??ndan, birim uzakl?ktaki birim alana saniyede dü?en ???k miktar? olarak tan?mlan?r. Daha sonra metal filamanlar?n üretimiyle ilgilenildi ve ba?lang?çta osmiyum ve tantal denendi. Ama her ikisinin de baz? olumsuz yönleri oldu?undan,ömürleri kvSa. oluyordu. 1909'da tungsteni çok ince tel biçimine sokma sorunu çözüldü. Bu metal 3 382°C gibi çok yüksek bir s?cakl?kta eridi?inden, filaman? daha yüksek s?cakl?klarda çal??t?rma ve daha çok ???k sa?lama olana?? sa?land?. Gaz doldurma: Bir ampuldeki filaman?n ömrü, yap?ld??? metalin buharla?ma h?z?na, o da filaman?n çal??ma s?cakl???na ba?l?d?r. 1913 y?l?nda buharla?ma h? z?n? azaltan ve lamban?n ömrünü art?ran bir yol bulundu. Ampulün havas?n? bo?altmak yerine, bir gaz (örne?in, azot) doldurmak bunu sa?lamaya yetiyordu. Gaz doldurman?n tek olumsuz yan?, lamba içinde olu?an konveksiyon ak?mlar?d?r. Bu ak?mlar,, filaman?n s?cakl???n? ve dolay?s?yla ?????n? azalt?r. Filaman?n ince bir k?vr?m biçiminde yap?lmas? tekni?i, Birinci Dünya sava?? nedeniyle 1918 y?llar?na kadar gecikti. 1934 y?l?nda filaman?n k?vr?ml? biçime getirilmesi, daha sonra da çift k?vr?ml? biçime sokulmas?, s?cakl???n korunmas?n? sa?lad?.

Bu filaman biçimi, bugün de kullan?lmaktad?r. Hergün kulland???m?z armut biçimindeki ampullerin 8 1m/W'den 19 1m/W'a dek ???k verenleri, gücü 25 W'dan 150 W'a dek uzananlar? üretilmektedir. Filamanl? lamba türleri: Ampul üretimi h?zla artarken, türlerinin say?s? da binlere ula?m??t?r. T?p ayg?tlar?nda kullan?lan pirinç tanesi büyüklü?ünde olan?ndan, DEN?Z FENERLERI'nde kullan?lan futbol topu büyüklü?ünde olanlar?na dek pek çok türüne raslamak olas?d?r. Baz? yans?tmal? türler, oda??nda bir sigaray? yakacak s?cakl??? üretecek biçimde, baz?lar? ise s?cakl??? arkadan d??ar? atacak biçimde planlanm??t?r. Süsleme amac?yla da çe?itli renk ve büyüklükte lambalar üretilmi?tir. Bütün türlerin burada anlat?lmas? olanaks?zd?r. Yaln?z, 1934'deki,ampul üretim tek, ni?inden bu yana, bu alanda gerçek ue tek ilerlemeyi simgeleyen önemli bir tür vard?r: Tungsten halogen lambalar?. Tungsten halogen lambalar: Ba?lang?çta kullan?lan maddelerin ad?ndan ötürü bunlara 'kuvarsiyot' lamba da denir. Tungsten halogen lamban?n boyutu, ayn? güçteki s?radan bir ampulden çok daha küçüktür. Ampule HALOGEN'lerden iyot (bazen brom ve flor da kullan?l?r) gaz? doldurulur. Buharla?an tungsten, iyotla birle?erek tungsten iyodür olu?turur. Böylece buharla?an tungstenin, lamba cam?n?n iç çeperlerini kaplayarak karartmas? önlenir. Lamba içinde konveksiyon yoluyla dola?an tungsten iyodür, filamana ula?t???nda 2 000°C s?cakl?kta ayr???r ve tungstenin bir bölümü yeniden filaman?n üzerinde birikir. iyot da yeniden birle?im yapmak için aç??a ç?kar. Bu çevrim 250°C'?n üstündeki s?cakl?kta da gerçekle?ebildi?inden,lamban?n boyutlar? ?s? yitimini azaltmak için kü

Düz (k?vr?ms?z) bir filaman dü?ük olaca??ndan, verim de dü?ük olur. (üstte solda) S?cak filaman?n çevresindeki gaz?n ko??veksiyonu, filaman?n ç?k?? verimini (Watt ba??na lümen) dü?ürür. Bunu önlemek için filaman?n s?cakl??? ve böylelikle tel çevresindeki s?cakl?k art?r?l?r. Çift k?vr?ml? teller verimi daha da art?r?r. (üstte sa?da) Ampul yapmak için kullan?lan ilk cam ?i?irme ayg?tlar?ndan biri.

Modern ampul üretimi hemen tümüyle makinala?m??t?r. Altta filaman?n tak?lmas? ve ba?lanmas? görülmektedir. Lambalar ayg?tta, cO 90 argon ve azot kar???m? ile doldurulur. Yukarda bu i?lem görülmektedir.

  Bu tür lambalarm üstünlükleri ?öyle s?ralanabilir: 2022 lm/W'a dek ???k verebilir: verdi?i ???k miktar? lamba ömrü boyunca de?i?mez: Maman çok yüksek s?cakl?klarda çal??t?r?labilir: buharla?ma azalt?labildi?inden ömrü 2 000 saatin üstüne ula?m??t?r. Boyutlar?n?n küçüklü?ü hassas optik denetimde kullan?labilmesini saklar, ayr?ca vitrin ayd?nlatmalar?nda ve otomobil farlar?nda kullan?lan 5055 W'l?k olanlardan. projektörlerde kullan?lan 10kW'l?klara kadar çe?itli büyükltikleri bulunur. Dü?ük güçteki bu tür lambala r?n , ev ayd?nlatmas?nda da kullan?lmas? dü?ünülmektedir. Ancak, kullan?lan malzemenin çok pahal? olu?u, bu yayg?nla?may? engelleyici niteliktedir. Üretim:?lk ampuller elle yap?lmaktayd?. Günümüzde bile özel türden bir çok ampul gene elle yap?lmaktad?r. S?radan ampuller saatte 2 0004 000 lamba üretilebilen makinalarda yap?l?r. Ampul makinas?, yüksek ar?l?kta özel bir camla

Altta solda, lambalarda kullan?lan iki k?vr?m türü gösterilmi?tir. Sa?daki ?ekilde ise lamban?n kullan?ld??? gerilimlerle, ömrü aras?ndaki ba??ntz gösterilmektedir. Burada 220 volt'un alt?nda çat??an lambalar?n verimlerinin dü?tü?ü, ama ömürlerinin artt??? görülebilir. Buna kar??l?k 220 voltluk normal çal??ma, gerilimin.in üstüne ç?k?ld???nda ayd?nlatma gücü artar, ömrü azal?r.

nor mal k?vr?m sürekli olarak beslenir. Makina, düzenli aral?klarla ka-l?nla?t?rd??? cam? ampul biçimi vermek için kal?b?n içine üfler. Daha sonra ampuller so?utulur, ba?lant?-lar? kesilir ve ta??y?c? banda b?rak?l?r. i?lem öylesine h?zl?d?r ki, be? makinal? bir fabrika, ?ngiltere'nin tüm gereksinimiyle Avrupa'n?n bir bölümünün ampul ta-lebini kar??layabilir. Filaman için tungsten tozu, büyük bas?nç alt?n-da s?k??t?r?lm?? sünek bir tel çubuk durumuna getiri-lir. Filaman telinin çap? 15 W'l?k bir lamba için 0,014 mm, 100 W'l?k lamba için 0,042 mm'dir. Ölçüm zorlu-?undan ötürü kal?nl?k, belli uzunluktaki tellerin tar-t?m?yla denetlenir. 15 W'l?k bir lambada kal?nl?k to-lerans? dolay?ndad?r, bu da 0,00014 mm'lik bir to-leranst?r (yani, görünür ?????n dalga boyunun dörtte biri kadar). Filaman daha sonra, k?vr?m yapmak için bir mandrele sar?l?r; bu kivr?ml? tel yeniden bir mand-rele sar?larak , çift k?vr?ml? filamanlar elde edilir. Tel-ler tavland?ktan sonra mandreller asitte eritilir. Ar-d?ndan yeniden tavlama yap?l?r. Daha sonra da mik-roskopla incelenir. Otomatik makinalar filamanlar? , ampulün d???na ç?kan tellere ve dolay?s?yle gövdeye ba?lar. Filaman ba?lanan gövde, cam balonun içine sokulur ve göv-de ile balon eritilerek kaynat?l?r. Daha sonra ampulün havas? tümüyle bo?alt?l?r. Oksijen düzeyi milyonda 5-10'a dü?tü?ünde, bo?alt-ma borusu eritilerek kapat?l?r. Ard?ndan metal kapak yap??t?r?l?r. D??a aç?lan teller de de?me noktalar?na lehimlenir.

Etiket: AMPUL (ELEKTR?K)

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe