AMPERE, ANDRE MARİE (1775 1836)

AMPERE, ANDRE MARİE (1775 1836)

AMPERE, ANDRE MARİE (1775 1836)

Andre Marie Ampere, geniş bir ilgi alanı ve olağanüstü belleği olan bir Fransız matematikçisi ve fizikçisidir. Matematik, mekanik, fizik (AVOGADRO YASASI'nı, Avogadro'dan bağımsız olarak o da bulmuştur) ve felsefe alanında önemli çalışmalar yapmıştır. Ancak, daha çok elektrik konusunda yaptığı çalışmalarla tanınır. Elektrik akımı şiddet birimine (Amper) onun adı verilmiştir. Lyon yakınlarında doğan Ampere, kendisini özel olarak eğiten zengin bir ipek tüccarının oğluydu. Genç Andre, özellikle matematikte yetekli olduğunu gösterdi ve yirmi yaşına varmadan bütün ünlü matematikçilerin yapıtlarını okudu. Babası 1793'teki terör yönetimi tarafından idam edilince, Andre, geçimini sağlamak için özel fen dersleri vermeye başladı. 1799 yılında evlendi ve 1801'den 1803'e kadar. Bourg'da fizik öğretmenliği yaptı. Orada şans oyunları üzerine küçük, ama ilgi çekici bir olasılık hesabı çalışması yayınladı. Daha sonra Lyon'a döndü ve orada karısının ölümünden sonra, Paris'teki Ecole Polytechnique' te matematik okutmanliğına başladı. Yaşamının geri kalan bölümünü orada geçirdi. 1809'da profesör oldu; 1814'te de Fransız Bilim Akademisi'ne seçildi. Babasının ve karısının ölümüyle oldukça yıpranmış olmasına karşın Ampere' in sıcak ve dostça bir kişiliği;'vardı'.

1820'de Fransız Akademisi'nin bir toplantısında, Hans Christian OERSTED'in, yakındaki bir tele elektrik verildiğinde pusula ibresinin sapışını gösteren deneyini izledi. Bu olay, Ampere'in elektromagnetizmayla ilgilenmesine neden oldu. Yaptığı deneyler sonunda, birkaç hafta içinde, kendi adıyla anılan kuralı ortaya çıkardı. «Ampere kuralı»na göre, kuzeye yönelmiş yatay bir iletkenden geçen elektrik akımı, pusula ibresini doğuya saptırmaktaydı. Ampere, ayrıca deneyleriyle iki paralel iletkenden aynı yönde geçen elektrik akımının, iletkenleri birbirine çektiğini, ama akımlar zıt yöndeyse iletkenlerin birbirini ittiğini gösterdi. Bir iletkenin çevresindeki magnetik kuvvetin, aradaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu buldu. Bu buluşun yerçekimi yasasına benzemesi, Ampere'e ,elektromagnetizmanın Newton'u» denmesine yolaçtı. Ampere yasaları, jame:,. Clerk MAXWELL'in elektrornagnetik kuramının (1865) temellerini oluşturur.

Elektromagnetizmanın matematiksel yasaları dışinda Ampere, içinden elektrik akımı geçen bir bobinin de mıknatıs gibi davrandığını ve içine yerleştirilen bir demir çubuğun mıknatıslanacağını gösterdi. Bu sisteme solenoil adını vermişti.Günüıpüz de de RÖLE ve öteki bazı aygıtlarda kullanılan elektromıknatıslar bu adla anılmaktadır. Ampere yaptığı deneylerle, sürekli mıknatıslarda. demir çubukların içinde küçük elektrik akımlarının bulunduğu sonucunu çıkardı. Buna dayanarak. Dünyanın magnetik alanının da Yer içindeki elektrik akımlarından kaynaklandığını ileri sürdü. Bu düşünceler maddenin yapısı ile ilgili modern yaklaşımlara ışık tutmuştur.

Magnetik alan içindeki bir iletkenin hareketini gösteren aygıt. Akımın yönü üzerindeki oklarla gösterilen çerçeve, A ve B noktalarından tutturulmuştur. Eğer mıknatıs çubuğu devrenin alt koluna paralel olarak tutulursa, çerçeve, çubuğa dik hale gelinceye kadar döner. Devre, Dünya'nın ' magnetik alanından etkilenmemesi için çift çerçeveli yapılmıştır, böylece akımlar birbirinin etkisini karşılar. Ama mıknatıs kendisine yakın olan kolu etkiler.

Etiket: AMPERE, ANDRE MARİE (1775 1836)

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe