AMF?B? ARALAR

AMF?B? ARALAR

AMF?B? ARAÇLAR

Amfibi araçlar ya da amfibiler, kendi güçleriyle hem karada hem denizde gidebilen araçlard?r. Askeri ve sivil amaçlarla geli?tirilen amfibilerin, askeri DUKW ya da Amerikan yap?m? batakl?k teknesi gibi, çe?itli teknik özellikleri bulunan türleri vard?r. ?lk yap?lan kendinden tahrikli amfibi ta??t konusunda çok az ?ey bilinmektedir. 1805 y?l?nda Orukter Amphibolos adl? tarak dubas?, yarat?c? bir Amerikal? mühendis olan Oliver Evans taraf?ndan Philadelphia r?ht?m? için yap?lm??t?. Bu arac?n karada da yolalabilece?i varsay?ld?: ama böyle bir yolculu?un gerçekle?tirildi?ine ili?kin kesin bir kan?t yoktur. ?lk gerçek amfibi araç olarak, 1906 'da Fransa'da yap?lan? saymak gerekir. Bu, sandal tipi bir tekneyle otomobil ?asisinden olu?maktayd?. Bir ?aft mili hem arka aksi, hem de küçük bir pervaneyi döndürüyordu. Modern özel amfibi araçlarda da bu mekanizma kullan?lmaktad?r.

Askeri tip amfibiler: Amfibi araçlar?n en ünlüsü A.B.D, yap?m? General Motors Corporation DUKW'd?r (?ngilizce «Duplex Universal Karrier, Wheeled'?n ba?harfleri). 1942)de yap?lan bu araç, daha çok, gemiden k?y?ya yap?lan ta??ma i?lerinde kullan?ld?. Bir kamyon ?asisine oturtulmu? olan bu arac?n 4,4 litrelik alt? silindirli bir motoru vard?r. Tümü lastik olan alt? tekerle?inden de çeki?liclir. Karada yön, tekerleklerle sa?lan?r; suda ise bir dümen bu i?i görür. Hareket, tek bir pervaneye di?li kutusu arac?l???yla iletilir. Bu aktarma kutusu istenildi?i zaman devreye sokulup ç?kar?labilmektedir. Alt? buçuk tonluk bir amfibi, karada saatte 80 km, suda 10 km h?z yapabilir. Üretimleri 1945 y?l?nda durmu?tur, ama 'ördek' ad?yla bilinen bu tipler dünyan?n her yan?nda kullan?lmaktad?r. Bir ba?ka önemli amfibi grubu da,A.B.D'ndeki LVT ??nda ilk kez Amerikal?lar ve Almanlar taraf?ndan kullan?lm??, sualt? tank?ndan ise, Hitler'in ?ngiltere' ye kar?? giri?ti?i ba?ar?s?z istila hareketi s?ras?nda yararlan?lm??t?r. Bu araçlarda, bir ucu su üstüne ç?kar?larak, askerlere ve motora hava sa?layan ?norkeller bulunur.

Frans?z AMX, tanklar?nda 4,6 m uzunlu?unda ve komutan?n içine oturup sualt?nda kalan askerlere talimat verebilece?i geni?likte bir boru bulunur. Hava borusu tekni?i, ?ngiliz Austin Champ ciplerinde de kullan?ld?. Bunlarda, sugeçirmez motorur üzerindeki karbüratöre uzanan, boyu ayarlanabili? hava borusu vard?r. Gerçek amfibi cipler bugün hala yayg?n olan Amerikan ciplerinin GPA (çok i?levli amfibi) bir uyarlamas? ile, ?kinci Dünya Sava??'nda kullan?lan Volkswagen Schwimmwagen'dir. GPA ciplerinde suya dirençli tekne ana ?asiden ayr? yap?lm??, böylece de?i?tirme kolayl??? gözetilmi?tir. Pervane, korunakl? olmas? için bir yatak içine sokulmu?tur ve arka tekerlekleri çeviren ana milin yan?ndaki bir ba?ka mille döndürülür. Öteki ciplerden daha a??rd?r, ama gene de, karada, saatte 80 km h?z yapabilir. Özel araçlar: Amfibilerin özel kullan?m için yap?lanlar? da vard?r: 196067 y?llar? aras?nda Almanya'da yap?lan amfiotolar gibi. Bunlar görünü? olarak normal otomobillere benzeyen ve suda da gidebilen araçlard?. Arkaya yerle?tirilen motor, karada arka tekerlekleri, suda ise ana di?li kutusundaki bir di?li tak?m? arac?l??? ile iki plastik pervaneyi döndürüyordu.

Tekerlekler suya batarak duba ve salma i?levi görür, tekne çelikten yap?l?rd?; pervanenin ve aks millerinin tekneye girdi?i yerler ise (bütün amfibi tiplerinde oldu?u gibi), sugeçirmez lastik contallyd?. Ön tekerlekler de dümen görevini yerine getiriyordu. Yüzenoto'lar zamanla gözden dü?mü?tür. Hatta en son ?ngiliz tasar?m?n?n ticari çapta üretimi yap?lmam??t?r. Ama deneme amac?yla yap?lan bir örnek, karada dört tekerlek üstünde saatte 153 km, denizde zincirli tekerlekleriyle saatte 56 km h?z yapm??t?r. Bu oto, suda 25 cm çap?nda bir su jetiyle yol al?r. Tekne, iki yandan k?vr?lan dalgay? içe do?ru yönlendirecek biçimde yap?lm??t?r ve arac?n üzerinden kayaca?? iki döner ak?m?n böylece olu?mas?yla, hem dalgalanma ve ?slanma en aza indirtlir, hem de verim artar.

Özel amfibilerde son e?ilim, ATV denilen, her araziye uygun tiplerdir. Ço?u A.B.D. ve Kanada yap?m? olan bu araçlar, temel olarak, iki ana bölümden olu?ur: Dü?ük bas?nçl? ve destekli balon lastikler: h?z? otomatik olarak kay?? ve konik makaralarla ayarlayan bir aktarma sistemi. Lastiklerin 0,1 bar (normalin onbe?te biri) bas?nçla yumu?ak olmas?, karada yeri iyi kavrayarak çeki?in fazla olmas?n? sa?lar.

Ayarlanabilir aktarma sistemi, sürücüyü ileri hareket s?ras?nda vites de?i?tirme sorunundan kurtar?r. Geri hareket ve bazen yüksek ve'alçak h?z için, öteki araçlardaki gibi di?liler kullan?l?r. Aktarma sistemi dahil, bütün ATV'lerdeki mekanik ilkeler ayn?d?r. Arac?n iki yan?ndaki tekerleklere hareket ileten debriyaj disklerinde son 1/4 tonluk 4x4 model GPA amfibi, normal bir cipten yap?lm?? ve ?kinci Dünya Sava??'nda kullan?lm??t?r. Biraz acele ve geçici bir tav?rla olu?turulan bu araçta, cipin ?asisi aynen kullan?lm?? ve mekanik parçalar?n?n ço?u de?i?tirilmeden su geçirmez bir tekneye yerle?tirilmi?tir. Resimde görüldü?ü gibi, cipin koltuk ve rüzgarl??? aynen kullan?lm??t?r. Arka aksa bir pervane ve ona hareket iletecek di?liler eklenmi?, pervane, cipin karada yol al?rken hasar görmemesi için Ubiçiminde bir yatak içine yerle?tirilmi?tir. Ayr?ca, bir makara kablo sistemiyle direksiyona ba?lanan bir dümen de vard?r. Ön tekerlekler suda dümen i?levi yapmakta, gerekti?inde, normal ciplerde oldu?u gibi, hem ön hem arka tahrikten yaln?zca arka tahrike dönü?türillebilmektedir. Öndeki su siperli?i de, gerekti?inde geriye katlanarak ?????n önünü açabilmektedir.

Araca yön vermek için, bu millerden birine ba?l? olan debriyaj ba?l??? bo?a al?n?r ve bir diskfren düzene?iyle temas ederek bir taraftaki tekerlekleri yava?lat?r. ATV'lerin ço?unda„ hem karada hem de suda hareketi ve yönlendirmeyi sa?layan alt? ya da sekiz tekerlek bulunur. Arac?n fazla a??r olmamas? ve a??rl?k merkezinin alçak olmas?, dik yamaçlar? inip ç?karken güven ve kolayl?k sa?lar. Ayr?ca tekerlekleri yumu?ak ve büyük oldu?u için, rahatl?kla araziye uyabilir. Motorlar? genellikle 250 cm3 hacminde tek silindirli ünitelerdir. Tipik bir ATV arac? Amerikan Amphicat't?r. Plastikten, sa?lam 've hafif bir gövdesi vard?r ve iki zamanl?, hava so?utmal? bir CurtisWright motoru ile çal???r. Ayarlanabilir konik bir kasnak ve zincir aktar?m?na ek olarak yüksek, alçak ve geri hareket için bir vites kutusu bulunur. Alt? tekerlekli bir modelin a??rl??? 180 kg gelir ve 220 kg ta??yabilir. Baz? ATV'ler eklemlidir. Bu tür gövdeler, birbirinden ba??ms?z hareket ederek, arazi ko?ullar?na uyar ve böylece bütün tekerleklerin sürekli yerde kalmas?n? sa?lar. Amerikan Twisterfarac? bu türdendir. Bunun d???ndakilerde lastik paletler bulunur. Florida'n?n Everglades batakl?klar?nda yolculu?un güç olmas?, 'batakl?k böce?i' denilen bir modelin geli?tirilmesine yol açm??t?r. Yo?un çamur ve su içinde yol alan bu araçlarda büyük kamyon, traktör ya da uçak tekerlekleri kullan?l?r. Amfibi araçlar?n 1909'da, Fransa'n?n Lyons kentin

de sergilenen amfibi bisiklet gibi baz? ilginç türleri de yap?lm??t?r. Ön ma?as? bir çubukla dümene ba?l? olan bu bisikletin arkas?ndaki sürtünme tekerle?i, küçük bir pervaneyi döndürür. Gövdeye ba?l? olan silindirsi dubalar kara kullan?m? s?ras?nda yukar?ya çekilebilmektedir. Bunlar?n yan?s?ra, normal yol ta??tlar?n' amfibi hale çevirmek için de giri?imler yap?lm??t?r. Böyle bir örnek son zamanlarda Yeni Zelanda'da yap?lan ve bir sal üzerinde oto ya da kamyon ta??nan türdür. Yar?klardan suya sarkan ön tekerlekler, dümen i?levi görür. Tahrik tekerlekleri, lastik kapl? rulolara oturtulur. ?kiz pervaneleri, bir sürtünmeli hareket iletme mekanizmas? arac?l???yla bu rulolar döndürür. Geri vites, fren görevini yapar. HAVA YASTIKLI TA?ITLAR alan?ndaki geli?meler, 'modas? geçmi?' amfibi araçlar?n askeri amaçlarla kullan?m?n? azaltm??t?r. Amfibi araçlarda karadan denize, denizden karaya geçi?lerde farkl? hareket mekanizmalar? kullan?ld??? için, gerekli de?i?ikli?i yapmak zaman almaktad?r. Hattâ, hem karada hem denizde ba?ar?l? olabilmi? amfibilerin say?s? çok azd?r. Ancak, özel kullan?m için yap?lan 'e?lence' âmfibileri, özellikle ATV'ler, yayg?nla?makta ve yap?m kolayl??? nedeniyle amatörlere çekici gelmektedir.

Bat? Almanya'daki manevralarda kullan?lan, ?ngiliz ordusuna ait bir M2 amfibi köprü teknesi. Bu teknelerle ta??nan iskeletler birle?tirilerek köprüyü olu?tururlar.

Etiket: AMF?B? ARAÇLAR

Bu içerik sizi rahatsız ediyor ise ve kaldırılmasını istiyorsanız öneri şikayet bölümünden bize ulaşabilirisiniz. Tıkla bildir.


|| 23 02 2017 Şubat Perşembe